تاثیرات مثبت و منفی لطیفه و طنز:
حتما اکثر شما از دوستانتان یا در محافل دوستانه و یا غیر دوستانه جوک های خنده دار که به نوعی پدیده های اجتماعی را بصورت دلنشین و لطیف و یا مضحک و مسخره و یا حتی اعتراض آمیز بیان میکند شنیده اید. کلمه جوک که سابقا در زبان فارسی طنز و یا لطیفه نامیده میشده است و با این کلمه وارداتی جایگزین شده است هر خوانده فارسی زبانی را به یاد مشهورترین لطیفه سرای فارسی “عبید زاکانی” می اندازد، او که پدیده های اجتماعی زمان خود و یا ما قبل خود را بصورت طنز بیان می نمود،علاوه بر نقل پدیده های اجتماعی و معضلات جامعه و تاثیر گذاری مثبت به این وسیله در عصر خود باعث انتقال این روش نقد و تاثیر گذاری به نسلهای بعد از خود شد.او سعی در اصلاح مصائب جامعه خود به این شیوه داشت. او همچنین وقایع تاریخی را نیز با زبان طنز در خود بیان می نمود که بسیار دلنشین و گیرا و موثر بود. جامعه ایران مملو از لطیفه ها و طنز ها و هزل ها و نکته بینی ها و ظرایف ادبی است که در قالب نثر و شعر از قدیم الایام تا به حال در جای جای ایران رواج داشته که بیانگر تیز هوشی و نکته بینی و ذوق و ظرافت طبع مردم ایران از آذربایجانی، کرد و سیستانی و بلوچ و خراسانی و مازندارنی و گیلانی و لر و ترکمن و عرب و اصفهانی وشیرازی و غیره دارد و این همه نشان از فرهنگ و تمدن و میراثی است که توسط مردم مناطق مختلف سینه به سینه و نسل به نسل گذر کرده و به نسل امروز رسیده است . در گوشه و کنار جوک هایی شنیده میشود که بعضا خنده دار است ولی در درون خود واقعیات مثبت و منفی اجتماعی عصر خود را منعکس نموده که نسل حاضر می تواند از این تجارب اجتماعی و تاریخی درس گرفته و نسبت به رفع اشتباهات اقدام کند. در لطیفه ها و طنزها و نکته ها و هزل های نقل شده احیانا مطالبی را میشنوید که خطاب به مردم یک شهر یا یک خطه از این سرزمین پهناور است. به عنوان مثال رفتار بی شیله و پیله یک هموطن روستائی که از آموزش و شرایط اجتماعی مناسب و برابر با سایر هموطنانش برخوردار نبوده و احتمالا برای کار به شهرهای بزرگ مراجعه نموده و به دلایل مختلف ممکن است طرز صحبت کردن و رفتار و عملکردش متناسب با نرم های جامعه شهری نباشد، که البته برای یک انسان فهمیده و با شعور قابل درک است و دلیلی برای تمسخر نمی بیند ولی این رفتار غیر متعارف برای افراد بیشعور و کم شعور و یا مغرض می تواند به دستاویزی برای تمسخر و مضحکه و تحقیر قرار گیرد که بسیار غیر اخلاقی و ناپسند و زشت است. تاریخ نشان داده که مغرضین داخلی و دشمنان خارجی که اتحاد و همبستگی ملی برخلاف منافعشان بوده همواره از این حربه در جهت ایجاد تفرقه و دشمنی و نفرت بین مردم نواحی مختلف ایران استفاده کرده اند. ولی برخی از لطیفه ها و طنزها پیرامون مسائل اجتماعی و فرهنگی و سیاسی و اقتصادی و نظامی می تواند بیان کننده گوشه هائی از واقعیت باشند که انسانهای خردمند از آن درس می گیرند. همچنانکه از تاریخ ادبیات گذشته در این زمینه درس میگیرند.
باید تلاش کرد ضمن حفظ قالب طنز و لطیفه برای نقد در زمینه های مختلف که در جهت رشد آگاهی های فرهنگی و اجتماعی و تلطیف روحیه و نشاط و زمینه ساز دوستی و تفاهم و نزدیکی و اتحاد مردم باشد ، از لودگی و تمسخر و تحقیر افراد ، اقوام و ملل دیگر خودداری کرد و همه خود را اخلاقا مسئول بدانند که با روشنگری و ارشاد زمینه ساز رشد فرهنگی و اخلاقی و همبستگی بین مردم باشند.
1386-11-3
